Gdy pada nazwa „Węgry” w kontekście piłki nożnej, w głowach kibiców starszego pokolenia pojawia się jedno skojarzenie: Złota Jedenastka z lat 50. To była drużyna, która zrewolucjonizowała futbol, ustanowiła rekordy, które do dziś budzą podziw, i stworzyła legendę trwającą dziesięciolecia. Reprezentacja Węgier w piłce nożnej mężczyzn zapisała się w historii jako jedna z najpotężniejszych drużyn narodowych wszech czasów, ale jej współczesne losy to zupełnie inna opowieść – pełna wyzwań, upadków i powolnego powrotu do elity.
Reprezentacja Węgier w piłce nożnej – aktualna kadra i skład
Współczesna reprezentacja Węgier przechodzi proces odbudowy po latach stagnacji. Pod wodzą włoskiego szkoleniowca Marco Rossiego drużyna powróciła na wielkie turnieje, kwalifikując się na trzy kolejne mistrzostwa Europy. Pełną listę piłkarzy, którzy reprezentują Madziarów w obecnym sezonie, wraz z ich numerami i pozycjami, znajdziesz w zestawieniu poniżej.
Złota Jedenastka – legenda, która zmieniła futbol
Złota Jedenastka (węg. Aranycsapat) to określenie reprezentacji Węgier z lat 50. Ten węgierski zespół był jednym z najbardziej formidable i wpływowych w historii piłki nożnej, który zrewolucjonizował sposób gry.
Po triumfie w Helsinkach francuscy dziennikarze nadali reprezentacji Węgier nazwę „Złota jedenastka”, gdyż sukces ten przypadł w momencie, gdy reprezentacja Węgier już od dwóch lat była niepokonana. Między 1950 a 1956 rokiem drużyna rozegrała 69 meczów, odniosła 58 zwycięstw, 10 remisów i poniosła tylko jedną porażkę – w finale Mistrzostw Świata 1954 przeciwko RFN.
Reprezentacja Węgier osiągnęła najwyższy ranking Elo w historii piłki nożnej – 2230 punktów w 1954 roku – rekord, który do dziś pozostaje niepokonany.
Taktyczna rewolucja Gusztáva Sebesa
W centrum Złotej Jedenastki znajdował się dynamiczny kwartet napastników: Ferenc Puskás, Sándor Kocsis, atakujący pomocnik József Bozsik i cofnięty napastnik Nándor Hidegkuti. Pod strategicznym okiem Gusztáva Sebesa Węgry wprowadziły system taktyczny, który zrewolucjonizował grę. Formacja 4-2-4, która później zainspirowała holenderski „Total Football”, pozwalała zawodnikom płynnie zmieniać pozycje, tworząc dynamiczną, nieprzewidywalną strukturę.
Węgierska taktyka stałej zmiany ról i pozycji przez zawodników mogła być wprowadzona tylko dzięki wykorzystaniu grupy utalentowanych piłkarzy przyzwyczajonych do wspólnej gry zarówno na poziomie klubowym, jak i reprezentacyjnym. Prawie 20 lat później reprezentacja Holandii lat 70. wykorzystała to samo podejście w koncepcji Total Football.
Seria bez porażki i rekordowe osiągnięcia
Pomijając finał Mistrzostw Świata 1954, reprezentacja Węgier osiągnęła niezwykły rekord: 43 zwycięstwa, 6 remisów i 0 porażek od 14 maja 1950 do 19 lutego 1956 roku, kiedy przegrali 3:1 z Turcją.
Bilans Złotej Jedenastki pod wodzą Gusztáva Sebesa imponuje:
| Statystyka | Wartość |
|---|---|
| Liczba meczów | 62 |
| Zwycięstwa | 50 |
| Remisy | 9 |
| Porażki | 3 |
| Procent wygranych | 91% |
| Seria bez porażki | 31 meczów (1950-1954) |
Ferenc Puskás – Galopujący Major i król strzelców
Ferenc Puskás był węgierskim piłkarzem i menedżerem, powszechnie uważanym za jednego z najlepszych zawodników wszech czasów i pierwszą międzynarodową supergwiazdę sportu. Jako napastnik i ofensywny pomocnik strzelił 84 gole w 85 meczach międzynarodowych dla Węgier.
Kispest został przejęty przez węgierskie Ministerstwo Obrony w 1949 roku, stając się drużyną armii i zmieniając nazwę na Budapest Honvéd. W rezultacie piłkarze otrzymali stopnie wojskowe. Puskás ostatecznie został majorem, co doprowadziło do przydomku „Galopujący Major”.
W 1995 roku Puskás został uznany przez IFFHS za najlepszego strzelca najwyższych lig XX wieku.
Osiągnięcia Ferenca Puskása
- Trzy Puchary Europy (1959, 1960, 1966)
- Dziesięć mistrzostw krajowych – pięć węgierskich i pięć hiszpańskich Primera División
- Osiem tytułów króla strzelców
- Złoty medal olimpijski w 1952 roku
- W finale Pucharu Europy 1960 przeciwko Eintracht Frankfurt strzelił cztery gole w zwycięstwie 7:3
FIFA dedykowała Puskásowi Nagrodę Puskása, przyznawaną corocznie zawodnikowi, który strzelił „najpiękniejszego” gola w roku kalendarzowym.
Sándor Kocsis – Złota Głowa
W przypadku Kocsisa wystarczy podać jego niesamowity bilans strzelecki dla reprezentacji Węgier: 75 goli w zaledwie 68 meczach! Jego przydomek brzmiał „Golden Head” (Złota Głowa).
Strzelił 11 goli na Mistrzostwach Świata 1954, które zakończyły się wicemistrzostwem dla Węgier – o pięć więcej niż jakikolwiek inny zawodnik w turnieju, zdobywając tym samym Złotego Buta mundialu.
Mecz Stulecia – 6:3 na Wembley
Reprezentacja Węgier była pierwszą drużyną spoza Wysp Brytyjskich, która pokonała Anglię u siebie od kodyfikacji piłki nożnej w 1863 roku – okres 90 lat – wygrywając 6:3 na Wembley 25 listopada 1953 roku.
110 000 widzów zgromadzonych na trybunach było świadkami prawdziwego show „Mighty Magyars”, którzy do przerwy prowadzili 4:1 i pokonali „Trzy Lwy” wynikiem jak w tenisie: 6:3! Złota Jedenastka zagrała w rewolucyjnym ustawieniu 2-3-3-2 z Nándorem Hidegkutim jako cofniętym napastnikiem, strzelając hat-tricka w tym meczu.
Porażka Węgier 7:1 w Budapeszcie rok później pozostaje do dziś rekordową porażką Anglii.
Cud w Bernie – bolesna porażka w finale 1954
Mistrzostwa Świata 1954 rozgrywane w Szwajcarii nadeszły. W pierwszej rundzie, w grupie 2, nic nie mogło zatrzymać mistrzów olimpijskich – zmiażdżyli Koreę Południową 9:0, a następnie RFN 8:3.
W ćwierćfinale wyeliminowali Brazylię 4:2. Mecz ten ze względu na bardzo ostrą i brutalną grę obu reprezentacji, w którym angielski sędzia Arthur Ellis usunął z boiska aż trzech piłkarzy, brytyjscy dziennikarze określili Bitwą pod Bernem.
W półfinale Węgry zmierzyły się z dwukrotnym mistrzem świata Urugwajem w Lozannie; Węgry wygrały 4:2 po dogrywce.
Chociaż Węgry wygrały mecz grupowy z Niemcami, przegrały 3:2 w finale w Bernie na stadionie Wankdorf. Złota Jedenastka, zbudowana wokół legendarnego Ferenca Puskása, prowadziła 2:0, ale ostatecznie przegrała 2:3 w meczu, który Niemcy Zachodnie później ochrzcili „Cudem w Bernie”.
Reprezentacja RFN przerwała niesamowitą passę Złotej Jedenastki, która w latach 1950-1954 rozegrała wszystkie 32 mecze bez porażki.
Koniec epoki – rewolucja węgierska 1956
Honvéd przegrał rewanż 3:2, ale zanim mógł rozegrać mecz u siebie, w Budapeszcie wybuchła rewolucja węgierska. Zawodnicy zdecydowali się nie wracać na Węgry i zorganizowali rozegranie rewanżu z Athletikiem na stadionie Heysel w Brukseli. Po remisie 3:3 w meczu rewanżowym Honvéd został wyeliminowany 6:5 w dwumeczu, a węgierscy zawodnicy pozostali w zawieszeniu.
Kocsis i Czibor przenieśli się do Hiszpanii, by grać dla Barcelony. Puskás wyemigrował do Hiszpanii, by grać dla Realu Madryt, ostatecznie zdobywając również występy w reprezentacji Hiszpanii po uzyskaniu obywatelstwa hiszpańskiego.
To był całkowity rozpad „Złotej jedenastki”, a reprezentacja Węgier już nigdy więcej nie nawiązała ponownie do tych wspaniałych czasów.
Sukcesy na igrzyskach olimpijskich
Największe osiągnięcia reprezentacji Węgier to trzy złote medale na igrzyskach olimpijskich w 1952, 1964 i 1968 oraz wicemistrzostwo na Mistrzostwach Świata w 1938 i 1954 roku. To czyni Węgry najbardziej utytułowanym krajem w historii męskiej piłki nożnej olimpijskiej.
| Rok | Miejsce | Osiągnięcie |
|---|---|---|
| 1952 | Helsinki | Złoty medal |
| 1960 | Rzym | Brązowy medal |
| 1964 | Tokio | Złoty medal |
| 1968 | Meksyk | Złoty medal |
| 1972 | Monachium | Srebrny medal |
Podczas zmagań w Japonii w 1964 roku królem strzelców z 12 golami został Ferenc Bene. Żaden inny piłkarz nie strzelił nigdy tylu bramek na jednym turnieju olimpijskim.
Lata 60. i 70. – przedłużenie sukcesów
Nawet po Złotej Jedenastce Węgry pozostały silnym narodem piłkarskim w latach 60. Zdobyli dwa kolejne złote medale olimpijskie w 1964 i 1968 oraz brązowy medal w 1960 roku.
Węgry zakwalifikowały się do Mistrzostw Europy 1964 organizowanych w Hiszpanii. W półfinale turnieju zagrały z Hiszpanią, przegrywając 2:1 po dogrywce. W meczu o trzecie miejsce Węgry pokonały Danię 3:1 po dogrywce.
Węgrom udało się również zakwalifikować do Mistrzostw Świata 1966 w Anglii. W drugim meczu grupowym Węgry pokonały Brazylię dzięki golom Bene, Farkasa i Mészöly’ego w Goodison Park w Liverpoolu. W ostatniej rundzie meczów grupowych Węgry pokonały Bułgarię 3:1.
Flórián Albert został europejskim piłkarzem roku w 1967 roku.
Upadek i trzydziestoletnia susza
Po Mistrzostwach Świata 1986 Węgry weszły w mroczny okres. Upadek reżimu komunistycznego w 1989 roku spowodował problemy finansowe dla większości węgierskich klubów, co z kolei zaszkodziło reprezentacji narodowej. Wkrótce znaleźli się na marginesie europejskiego futbolu, osiągając najniższy ranking FIFA w 1996 roku (87. miejsce).
Od 1990 do 2014 roku nie udało im się zakwalifikować na żaden wielki turniej międzynarodowy.
Reprezentacja Węgier doświadczyła poważnej suszy począwszy od eliminacji z Mistrzostw Świata 1986, nie kwalifikując się na wielki turniej przez trzydzieści lat i osiągając najniższy ranking FIFA (87) w 1996 roku.
Powrót na wielką scenę – Euro 2016 i kolejne turnieje
Ta passa została w końcu przerwana w 2016 roku, gdy Węgry zakwalifikowały się na Euro 2016. Zwycięstwo nad Austrią i dwa remisy z Portugalią oraz Islandią wystarczyły, by zająć pierwsze miejsce w grupie, co dało im starcie z Belgią w 1/8 finału. Mimo utrzymywania wyrównanej gry przez większość czasu, ostatecznie ulegli napastnikom Belgii i przegrali 0:4.
Zakwalifikowali się na trzy ostatnie Mistrzostwa Europy w 2016, 2020 i 2024 roku. Na Euro 2020 znaleźli się w „grupie śmierci” z Francją, Niemcami i Portugalią.
Rekordziści reprezentacji Węgier
Najwięcej występów
Najwięcej meczów rozegrał Gábor Király – 108 spotkań. Wśród rekordzistów reprezentacji Węgier na szczególną uwagę zasługuje Balázs Dzsudzsák, który ma na swoim koncie 109 występów w kadrze narodowej.
Najlepsi strzelcy wszech czasów
| Miejsce | Zawodnik | Gole | Mecze |
|---|---|---|---|
| 1. | Ferenc Puskás | 84 | 85 |
| 2. | Sándor Kocsis | 75 | 68 |
| 3. | Lajos Tichy | — | — |
Dwóch z sześciu najlepszych strzelców międzynarodowych XX wieku było Węgrami, obaj ze Złotej Jedenastki lat 50.
Dominik Szoboszlai – nadzieja współczesnych Węgier
W obecnej kadrze Węgier na pierwszy plan wysuwa się postać Dominika Szoboszlai. Ten młody i niezwykle utalentowany pomocnik jest powszechnie uznawany za największą gwiazdę obecnej reprezentacji. Jego umiejętności, wizja gry i pewność siebie sprawiają, że jest kluczowym zawodnikiem zarówno w klubie, jak i w drużynie narodowej.
Współczesne wyzwania i perspektywy
Reprezentacja Węgier w piłce nożnej mężczyzn stoi dziś przed trudnym zadaniem odbudowy pozycji z czasów świetności. Obecnie Węgrów prowadzi Marco Rossi. Drużyna regularnie kwalifikuje się na Mistrzostwa Europy, ale do powtórzenia sukcesów Złotej Jedenastki droga jeszcze daleka.
Węgierska federacja piłkarska inwestuje w infrastrukturę i akademie młodzieżowe. Od 15 listopada 2019 roku reprezentacja Węgier co do zasady swoje domowe spotkania rozgrywa na Arenie Puskása. Nowoczesny stadion w Budapeszcie to symbol ambicji kraju, który chce wrócić na szczyt europejskiej piłki.
Historia reprezentacji Węgier to opowieść o wzlotach i upadkach. Od rewolucyjnej Złotej Jedenastki, przez trzydziestoletni okres bez sukcesów, aż po współczesny powrót na wielkie turnieje – Madziarzy udowodnili, że potrafią się podnosić. Czy nowe pokolenie z Szoboszlaiem na czele stworzy kolejny złoty rozdział? Czas pokaże, ale jedno jest pewne – legenda lat 50. pozostanie na zawsze punktem odniesienia dla każdego, kto zakłada czerwoną koszulkę z węgierskim godłem na piersi.